حمید ضیایی کارشناس زبان و ادبیات فارسی و عضو انجمن میراث‌فرهنگی مشهد در یادداشتی نوشت: زمانی که در شیپور جنگ دمیده می‌شود حفاظت از کشور در تمامی ساحت‌های آن تبدیل به امری اجتماعی، سیاسی و قانونی می‌شود. هنگامی که کشوری با بحران دهشتناکی چون جنگ مواجه می‌شود و این آتش خانمان‌سوز گریبان‌ سرزمینی را می‌گیرد، دغدغه‌های مختلفی به‌وجود می‌آید که باید با تمرکز به آن‌ها پرداخت و هشدارهای لازم را صادر کرد. حفاظت از سرزمین در گستره‌ای وسیع معنا و مفهوم می‌یابد. حفظ جان انسان‌ها، فرهنگ، امنیّت داخلی، کرامت انسانی، زبان، هوّیت ملی و میراث‌فرهنگی‌تاریخی و... نیز تبدیل به امری گریزناپذیر می‌شود.  

در این بزنگاه بسیاری از فعالان و دغدغه‌مندان حوزه‌ میراث‌فرهنگی هم فارغ از بحران به‌وجود آمده نیستند.

حفاظت از میراث گران‌بهای تاریخی‌فرهنگی نیز یک وظیفه‌ اجتماعی و ملی است که باید در چنین مواقع بحرانی به آن توجه داشت. از منظری دیگر، حفظ میراث تاریخی و فرهنگی هر کشوری، مربوط به تمام بشریّت می‌شود و قوانین بین‌المللی هم به این مقوله توجه‌ای ویژه داشته است. 

در این روزها که میهن ما گرفتار آتش پلید جنگ است و مورد تجاوز دشمن قرار گرفته، خبرهای مختلفی از آسیب‌های خُرد و کلان به بناهای تاریخی، که خود بخش مهمی از حافظه‌ی هوّیتی و ملی این سرزمین است، به‌گوش می‌رسد.

طبق قوانین و کنوانسیون‌های بین‌المللی، کشورهای متخاصم موظف به رعایت بسیاری از قوانین انسانی و نیز فرهنگی هستند. میراث تاریخی از این موضوع مستثنا نیست و توجه به حفظ آن و عدم تجاوز به آن امری جدی و تخلف از آن نیز جنایت‌های جنگی در کنار دیگر جنایت‌های دشمن به حساب می‌آید.

بدون شک در کشوری با سابقه و پیشنیه‌ تاریخی ایران با بناهایی مهم که بسیاری از آن‌ها در فهرست جهانی (یونسکو) به‌ثبت رسیده، این دغدغه دوچندان می‌تواند باشد. 

ایران و میراث گران‌بهای تاریخی‌اش در حصار سپر آبی
این روزها ممکن است در بسترهای مجازی عکس‌هایی را دیده باشید که محوطه‌های تاریخی و فرهنگی با نمادی به رنگ آبی مشخص شده است. این نماد به «سپر آبی» یا «Blue shield International» معروف و مشهور است.

در سال  1945 م. کنوانسیونی در لاهه تنظیم شد و در سال 1999 م. پروتکل دوم که با هدف به‌رسمیّت شناختن سازمان بین‌المللی سپر آبی به عنوان مرجع مشورتی رسمی است به آن افزوده شد.

در این کنوانسیون تأکید شده که حفاظت از میراث‌ فرهنگی و تاریخی در جنگ‌ها از سوی کشور متخاصم و متجاوز وظیفه‌ای قانونی است. در مقدمه‌ این کنوانسیون آمده است: «با توجه به آسیب‌های گسترده‌ای که در جریان جنگ‌ها به اموال فرهنگی وارد شده و تهدیدهای روزافزون ناشی از توسعه سلاح‌های جنگی [وجود دارد]، لازم است این میراث به‌عنوان بخشی از فرهنگ مشترک بشری مورد حمایت بین‌المللی قرار گیرد.»
 

این کنوانسیون تخریب آثار تاریخی در رویارویی‌های مسلحانه را از جمله‌ جرایم علیه بشر دانسته و اعلام کرده است کسی که در جریان جنگ به‌بهانه‌ تهاجم به کشور دیگر، آثار فرهنگی_تاریخی را مورد تهاجم قرار دهد، در حکم جنایتکار جنگی تلقی می‌شود.

این روزها خبرهای مختلفی از آسیب‌های حمله‌ی وحشیانه‌ی اسراییل و امریکا به بناهای مختلف تاریخی و فرهنگی ایران به‌گوش می‌رسد. این آسیب‌ها در حکم جنایت جنگی است؛ گرچه برای این جانیانِ جهان‌خوارِ سفّاک و آن دولت خودخوانده‌ی مجعول‌الوطن، جنایت امری مقبول و شیوه‌ای دیرینه است و تاریخ گواه این مدعاست. 

خراسان و بناهای جهانی

خراسان از لحاظ تاریخی دارای بناهای ثبت‌شده‌ جهانی دارد. بعضی بناها و محوطه‌های تاریخی این خطه‌ی گوهرخیز در فهرست جهانی به ثبت رسیده است. 
کاروانسرای رباط‌شرف سرخس، کاروانسرای مهر و کاروانسرای مزینان داورزن، کاروانسرای زعفرانیه‌ی سبزوار،‌ کاروانسرای فخرِ داود مشهد، کاروانسرای عباس‌آباد تایباد، کاروانسرای فخرآباد بجستان و قنات قصبه‌ی گناباد بخشی از این میراث مهم در ایران است که در فهرست جهانی (یونسکو) ثبت شده است. 

خبرهایی از آسیب‌های جنگ به بدنه‌ تاریخ ایران

در میان خبرها آسیب‌های ناشی از جنگ تحمیلی به بناهای مختلفی به‌گوش رسیده است. کاخ گلستان، کاخ عالی‌قاپو و موزه‌ی هنرهای معاصر اصفهان در پی حمله به استانداری اصفهان، محوطه‌ی مجموعه‌ی تاریخی «صفی‌آباد» در شهرستان بهشهر، حمله‌ی موشکی به عرصه‌ی قلعه‌ی فلک‌الافلاک که منجر به تخریب کامل اداره کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خرم‌آباد شده، تنها بخشی از جنایت‌های بی‌شرمانه‌ی متجاوزان در کنار دیگر جنایت‌های فاحش و بی‌پروای این روزهای آن‌هاست.

از همین‌رو نصب «سپر آبی» در محوطه‌های مهم تاریخی این سرزمین در چنین شرایطی، هشدار به دشمنان این آب و خاک برای جلوگیری از هرگونه تجاوز به حریم و عرصه تاریخی است.

در این زمینه حفظ و حراست از آرشیوها، کتابخانه‌های ارزشمند، مجموعه‌های اسنادی و بناهای تاریخی در مواقع بحران جنگ دارای اهمیّت بین‌المللی است.

انتهای پیام/